‘Alleen ga je sneller, samen kom je verder’

Wiesje van der Flier (Alzheimer Nederland) over besturen met z’n tweeën

Prof. dr. Wiesje van der Flier is sinds eind vorig jaar één van beide bestuurders bij Alzheimer Nederland. De voormalig wetenschappelijk directeur van Alzheimercentrum Amsterdam (Amsterdam UMC) vertelt tijdens een kennismakingsgesprek met ITGD over governance als strategisch instrument bij dit gezondheidsfonds. ‘Ik geloof erg in samenwerken.’

Het gesprek vindt plaats in het Huis voor de Gezondheid, gevestigd in De Argonaut, een functioneel kantoorgebouw naast het NS-station van Amersfoort. Alzheimer Nederland is – net als KWF, EpilepsieNL en andere gezondheidsfondsen– een van de ITGD-aangeslotenen van het eerst uur. De fondsen erkenden al vroeg het belang van professioneel, onafhankelijk en waardegedreven intern toezicht, waarmee ze het vertrouwen van de samenleving en donateurs willen verdienen en waarmaken. 

Anders gezegd: goed intern toezicht waarborgt de missie, versterkt de maatschappelijke legitimiteit en vergroot de verbinding met de stakeholders. Daarbij strekken een open toezichtcultuur, permanente educatie en diversiteit tot aanbeveling. Alzheimer Nederland kent qua governance een dualistisch model waarbij bestuur en toezicht strikt gescheiden zijn. De Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes personen, er zijn twee bestuurders.  

Wisseling van de wacht

Wiesje van der Flier, bijzonder hoogleraar bij de afdeling Epidemiologie & Data Science aan het Amsterdam UMC, is in november 2025 aangetreden als bestuurder. Ze boogt op ruim twintig jaar ervaring in het Alzheimeronderzoek – Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. 

Van der Fliers medebestuurder Patricia Kerckhoff, nam afgelopen najaar de voorzittershamer over van Gerjoke Wilmink. In de nieuwe setting stellen Kerckhoff en Van der Flier samen het beleid vast. Ze leggen verantwoording af over het werk van de organisatie aan de Raad van Toezicht die dus per 1 mei 2026 wordt geleid door een nieuwe voorzitter. 

Vanwaar twee bestuurders?

Van der Flier: ‘Alzheimer Nederland (146 medewerkers, 3700 vrijwilligers, inkomsten € 43 mln) is sterk gegroeid. Bovendien is sprake van een breed werkveld: gezondheidsfonds, patiëntenorganisatie én goed doel. De vraag was: hoe zorgen we bij Alzheimer Nederland voor de continuïteit? De Raad van Toezicht heeft in 2022 het besluit genomen om deze complexer wordende bestuurlijke opgave te verdelen over twee in plaats van één bestuurder in een collegiaal bestuur. Door de gegroeide complexiteit van de Alzheimer Nederland organisatie en de groei- en innovatieambities van Alzheimer Nederland was de span of control en de breedte van de portfolio te groot geworden voor één bestuurder. Het versterken van de bestuurlijke spanwijdte biedt veel meer kansen om in de buitenwereld de positie van Alzheimer Nederland te verstevigen t.a.v. belangrijke ontwikkelingen en samenwerkingen.

‘Tegen deze achtergrond is het tweekoppig bestuur gehandhaafd. Niet alleen om de breedte van het veld te kunnen beslaan, maar ook om de verdere groei van de organisatie op de goede manier vorm te geven. De uitdagingen waarvoor we staan zijn groot. Alzheimer is een ziekte die snel om zich heen grijpt. Om verder onderzoek mogelijk te maken is de ambitie om binnen afzienbare tijd te groeien naar inkomstenniveau van € 65 mln.’ 

Hoe kwam u in beeld bij Alzheimer Nederland?

‘Het vorige bestuur heeft samen met de RvT gezien waar de behoefte zit voor de komende tijd. Dat is de wetenschap: dat we meer moeten weten over de ziekte zodat er oplossingen komen. Dus hoe goed zou het zijn om het bestuur aan te vullen met iemand met een stevige poot in de wetenschap? Voor mij speelde dat ik na twintig jaar Amsterdam in een nieuwe context betrokken wilde blijven bij het doorgeleiden van innovaties naar de maatschappij.’

Hoe functioneert het tweekoppig bestuur bij Alzheimer Nederland?

‘Patricia Kerckhoff en ik vormen een collegiaal bestuur. We zijn complementair en kunnen elkaar vervangen waar nodig. Dat is nodig om ons brede veld aan stakeholders – inclusief bijna 3.700 vrijwilligers – te beslaan. Om nog te zwijgen over het maatschappelijke en politieke veld. Het kost tijd om een ander goed af te stemmen. Een Afrikaans spreekwoord luidt: ‘‘Alleen ga je sneller, samen kom je verder’’. ’

Dan: ‘We hebben als bestuurders laatst een rondje langs de velden gemaakt. Heel instructief. Er zijn in Nederland 48 afdelingen verdeeld over zeven regio’s. Het is indrukwekkend om te zien wat daar gebeurt met al die vrijwilligers. Wat ze doen voor de patiënten, hoe ze in overleg zijn met de gemeenten. Als bestuur voelen we daar een grote verantwoordelijkheid voor. Dat kan alleen met een goed ingerichte governance.’

Het gesprek komt op het RvT-model dat – als gezegd – toezicht en uitvoering scheidt. De RvT houdt toezicht op het bestuur terwijl het bestuur op haar beurt verantwoordelijk is voor de strategie, het beleid en de dagelijkse uitvoering. Dit model is geliefd bij grote ANBI’s die professionaliteit en een sterke reputatie nastreven. De RvT ziet niet alleen toe op de bestuurders, maar is ook sparringpartner van het bestuur en daarnaast werkgever. 

Voordelen van een RvT-model – mits professioneel ingericht – zijn de onafhankelijkheid ten opzichte van het bestuur, het vroegtijdig signaleren van financiële en juridische risico’s en diversiteit in besluitvorming – een aspect dat in de laatste jaren steeds meer aandacht krijgt. Een valkuil kan zijn dat de RvT-leden onderschatten hoeveel tijd en aandacht hun werk in beslag neemt. Intussen moeten ze balanceren tussen afstand houden en betrokken zijn.  

Op bestuurlijk niveau koos Alzheimer Nederland voor een bestuursvoorzitter en een bestuurder. Naast een duidelijke rolverdeling is een goede werkrelatie cruciaal. Een voordeel bij het RvT-model is dat er duidelijkheid is over taken en verantwoordelijkheden. Zowel voor de toezichthouders als voor de bestuurders. Naast een duidelijke rolverdeling is een goede werkrelatie cruciaal. Een bestuur met twee leden vereist duidelijke afstemming en een gedeelde langetermijnstrategie. Want complexiteit in besluitvorming kan het proces vertragen.    

Hoe verloopt de omgang met de Raad van Toezicht?

Bij Alzheimer Nederland zijn in de top enige personele verschuivingen doorgevoerd. Voormalig topambtenaar, bestuurder en politicus Martin van Rijn (1956) is per 1 mei 2026 voorzitter van de RvT. Hij is de opvolger van oud-CDA-politica Ank Bijleveld-Schouten. Beiden kunnen bogen op een ruime politieke en bestuurlijke ervaring.

Van der Flier: ‘De samenwerking tussen de RvT en het tweekoppig bestuur loopt soepel. De optie om alle RvT-leden te kunnen bevragen op hun individuele expertises werkt goed. Onze terugtredende RvT-voorzitter, Ank Bijleveld, heb ik leren kennen als een plezierig persoon die de vergaderingen helder leidde en voor ons heel toegankelijk was. Belangrijk was haar politieke signatuur als belangenbehartiger van mensen met dementie in Den Haag (en Brussel).’

Wat zijn learnings voor ITGD-leden?

‘Een bestuur met twee leden vergt niet alleen flexibiliteit, maar ook vertrouwen. En kunnen loslaten want je doet het samen. Je kijkt steeds wie waar goed in is en naar welke taak het beste past bij wiens portefeuille. Daarbij komt dat een nieuwe bestuurder met verstand van de inhoud bij Alzheimer Nederland toegevoegde waarde heeft. Zeker gezien het feit dat we een gezondheidsfonds en een patiëntenorganisatie zijn.’

Welk signaal wilt u in dit artikel laten doorklinken?

‘Ambitie mag. Samen staan we sterk. Het gaat niet om individuen. Niet alleen op het bestuurlijk vlak, ook in de wetenschap zie je steeds meer team science.’

Tot slot

Van der Flier zat bij een organisatie waar de collega’s naar eigen zeggen heel erg voor de goede zaak gingen. Dat is bij Alzheimer Nederland niet anders. Daarnaast is haar netwerk – nationaal en internationaal – grotendeels hetzelfde gebleven. Voor Alzheimer Nederland lijkt ze de juiste bestuurder bij de juiste organisatie op het juiste moment.

KADER:

Over Alzheimer Nederland

Alzheimer Nederland is een vooruitstrevende en doelgerichte organisatie als gezondheidsfonds én patiëntenorganisatie. Sinds 1993 zijn meer dan 550 onderzoeken naar oplossingen voor de ziekte Alzheimer mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Alzheimer Nederland (€ 55 mln). Dit ging gepaard met meer dan 370 publicaties. Daarnaast is Alzheimer Nederland een platform voor internationale kennisuitwisseling.

De focus van Alzheimer Nederland is gericht op financiering van onderzoek naar behandeling en genezing, ondersteuning, belangenbehartiging, een dementievriendelijke samenleving alsook voorlichting en informatie. Alles gericht op een betere zorg en welzijn in het dagelijks leven. Achter Alzheimer Nederland gaan naast krap 3700 vrijwilligers, 304.000 donateurs en 25.000 collectanten schuil.

Dubbele vergrijzing

Volgens Van der Flier is sprake van een enorme groei van dementie. Op dit moment zijn er circa 320.000 mensen met dementie in Nederland. En omdat Nederland in demografisch opzicht aankijkt tegen de dubbele vergrijzing – er komen steeds meer ouderen en die worden steeds ouder – ziet Alzheimer Nederland een verdere groei in het aantal mensen met dementie.

Op dit moment is dementie de duurste ziekte op de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Bijkomend probleem is dat er niet genoeg handen aan het bed zijn om de zorg te bekostigen. De oplossing ligt in het voorkomen dat de ziekte überhaupt ontstaat. En anders snel ingrijpen om erger te voorkomen. En last but not least inzetten op de juiste zorg en ondersteuning om intensieve zorg voor te zijn. 

Druk op zorg

De uitdaging is dat medici momenteel nog weinig kunnen doen voor deze patiënten. De ambitie is de wetenschap zoveel mogelijk te faciliteren. Dat gaat over geld dat Alzheimer Nederland wegzet bij de onderzoekers in Nederland. Met het snel stijgend aantal mensen met dementie en de toenemende druk op de zorg tikt de klok door. Er is geen tijd te verliezen. 

Alzheimer Nederland telt twee wetenschappelijke adviesraden: de Biomedische Wetenschappelijke Advies Raad en de Wetenschappelijke Advies Raad Kwaliteit van Leven. Van der Flier heeft als bestuurder in beginsel weinig met beide adviesraden van doen. De contacten lopen via het hoofd Wetenschap in het managementteam van Alzheimer Nederland. Ze zet hooguit een handtekening waar het subsidies betreft voor wetenschappelijke projecten die het managementteam voorstelt.

Onderzoek

Van der Flier: ‘We kijken dezer dagen met het managementteam naar onze strategie. We hebben immers én goede medicijnen nodig én goede ondersteuning waarvoor technologische oplossingen belangrijk zijn én we moeten inzetten op een gezonde leefstijl. Het gaat dus om een combinatie van en-en-en.  We hoeven ons niet neer te leggen bij deze ziekte want er is meer kennis nodig. Op termijn komen dan de oplossingen.’

‘Van belang daarbij is preventie in brede zin. Hersenen gezond houden, ingrijpen in de ziekte met medicijnen om ernstige ellende te voorkomen en inzetten op zorg en ondersteuning thuis om intensieve zorg te voorkomen. Als nieuwe bestuurder zie ik veel toegevoegde waarde in het optreden als co-financier om via hefboomwerking ander geld te ontsluiten.’

Bijvoorbeeld voor: SPREAD+ (Sustainable and PeRsonalisEd Advances in Dementia care). Dit betreft psychosociale en technologische ondersteuning van mensen met dementie in de thuissituatie. Alzheimer Nederland heeft gezorgd voor een stevig consortium bestaande uit meerdere onderzoekers in het land. Health Holland, het financieringsvehikel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, heeft geld bijgelegd zodat specifieke producten kunnen worden doorontwikkeld.

Een ander voorbeeld is BRAINS. Dat is een samenwerkingsverband van de Hersenstichting, Alzheimer Nederland, Stichting MS Research, ParkinsonNederland en EpilepsieNL. Samen met Health-Holland, onderzoeksinstellingen, bedrijven en zorgprofessionals, maken deze goede doelen belangrijk onderzoek mogelijk dat voor meerdere hersenaandoeningen van betekenis is. Zo bereiken deze fondsen samen meer voor mensen met een hersenaandoening. 

Amersfoort, april 2026