Vijf jaar na de invoering is de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR) geëvalueerd. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Amsterdam deden dit in opdracht van het WODC. Hun conclusie is dat de wet over het geheel genomen goed werkt, vooral in de semipublieke sector. Voor verenigingen en stichtingen in het algemeen, en zeker in de vrijwilligerssector, zien zij wel reden om de wet aan te passen. Staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) heeft het rapport op 27 oktober naar de Tweede Kamer gestuurd.
ITGD is voor dit onderzoek geïnterviewd, samen met onder meer het CBF en de Vereniging van Fondsen in Nederland (FIN).
Welke aanbevelingen zijn relevant voor onze sector?
De meeste filantropische organisaties zijn stichtingen, vaak met een raad van toezicht. Daarom zijn vooral deze aanbevelingen relevant:
Sterkere positie van de raad van toezicht. De RvT zou wettelijk moeten instemmen met statutenwijziging, fusie en splitsing. Het bestuur zou geen toezichthouders meer mogen benoemen of ontslaan. Daarnaast zou de bevoegdheid van de RvT om bestuurders te schorsen niet meer statutair kunnen worden ingeperkt.
Duidelijkere regels voor tegenstrijdig belang. Het begrip moet helderder, met een wettelijke meldplicht. Voor stichtingen zou het vastleggen van de afweging bij een tegenstrijdig belang verplicht worden.
Geen faillissementsaansprakelijkheid meer voor onbezoldigde bestuurders en toezichthouders van niet-commerciële stichtingen en verenigingen. Volgens de onderzoekers is deze regel onvoldoende onderbouwd en schrikt ze vrijwilligers af.
Meer maatwerk bij het bestuursverbod na rechterlijk ontslag van een stichtingsbestuurder of -toezichthouder.
Betere voorlichting en scholing. De kennis van de WBTR in de vrijwilligerssector wisselt sterk. De onderzoekers zien hier een rol voor brancheorganisaties, eventueel met steun van de overheid. Ook vragen ze aandacht voor aansprakelijkheidsverzekeringen.
Inbreng vanuit ITGD
In het interview gaf ITGD aan dat de WBTR onder interne toezichthouders van goede doelen niet sterk leeft, maar dat tegenstrijdig belang wel een actueel onderwerp is. Ook realiseren niet alle onbezoldigde toezichthouders zich dat zij aansprakelijk kunnen zijn bij onbehoorlijke taakvervulling. Volgens ITGD wordt kwaliteitsverbetering vooral bereikt via professionele werving, onboarding en opleiding, en via bewustzijn van de tijd die toezicht vraagt. Daarbij verwees ITGD naar het eigen rapport over intern toezicht bij goede doelen uit juli 2025.
Achterliggende stukken
Rapport Evaluatie Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (de samenvatting staat op p. 694–704; de goededoelensector komt onder meer aan bod op p. 347–349 en 433–446)
Kamerbrief van 27 oktober 2026, met samenvatting en beslisnota
Eerdere Kamerstukken: Kamervragen over afhakende sportbestuurders (juni 2025) en Kamervragen over aansprakelijkheid van vrijwillige bestuurders (december 2024)
Wetsvoorstel 34.491 en de wettekst