Samenvatting: Uitdagingen in nonprofit governance
The Challenges of Nonprofit Governance
De effectiviteit van governance en intern toezicht is geen uitsluitend Nederlands vraagstuk, maar speelt in non-profitorganisaties wereldwijd. Juist daarom is het waardevol om regelmatig kennis te nemen van inzichten en analyses vanuit andere landen en governance-tradities. Hieronder vindt u een samenvatting van het academische artikel The Challenges of Nonprofit Governance van Peter Molk en D. Daniel Sokol. ITGD biedt deze samenvattingen en artikelen aan om toezichthouders en bestuurders te ondersteunen met een stevig theoretisch fundament onder de dagelijkse praktijk van intern toezicht.
Kern van het artikel
In The Challenges of Nonprofit Governance analyseren Molk en Sokol waarom goed bestuur en effectief toezicht in non-profitorganisaties structureel complexer is dan in commerciële organisaties. Zij laten zien dat non-profits te maken hebben met een fundamenteel governance-vraagstuk: het ontbreken van duidelijke “eigenaren” en directe financiële prikkels maakt het lastiger om bestuurders en toezichthouders scherp te houden op prestaties, doelrealisatie en maatschappelijke waarde.
Waar in het bedrijfsleven aandeelhouders, marktwerking en overnames functioneren als corrigerende mechanismen, ontbreken deze prikkels grotendeels in de non-profitsector. Hierdoor rust een uitzonderlijk grote verantwoordelijkheid op het interne toezicht.
Belangrijkste governance-uitdagingen volgens de auteurs
1. Afwezigheid van eigenaarschap
Non-profits hebben geen aandeelhouders die bestuurders kunnen corrigeren of vervangen. Donateurs, begunstigden en vrijwilligers hebben vaak beperkte formele zeggenschap. Dit vergroot het risico op:
onvoldoende tegenmacht tegen het bestuur;
langdurig disfunctioneren zonder tijdige correctie;
‘mission drift’ (afdwalen van de maatschappelijke doelstelling).
2. Beperkte externe controle
Toezicht door overheid en toezichthouders is vaak fragmentarisch en vooral gericht op naleving van regels, niet op effectiviteit of maatschappelijke impact. Volgens de auteurs leidt dit tot een overmatige focus op compliance, terwijl strategisch toezicht onder druk komt te staan.
3. Informatie-asymmetrie
Bestuurders beschikken doorgaans over aanzienlijk meer informatie dan toezichthouders. Zonder actieve informatie-uitvraag en kritische reflectie is het voor Raden van Toezicht moeilijk om hun rol effectief te vervullen.
4. Onvoldoende professionalisering van besturen en toezicht
Non-profitbesturen worden vaak samengesteld op basis van betrokkenheid of netwerk, niet altijd op basis van benodigde competenties. Dit kan leiden tot:
beperkte financiële of governance-expertise;
te grote loyaliteit aan de organisatie of directeur-bestuurder;
onvoldoende ruimte voor kritisch debat.
Relevantie voor Nederlandse bestuurders en toezichthouders
Hoewel het artikel is geschreven vanuit een Amerikaans perspectief, zijn de lessen zeer herkenbaar voor de Nederlandse goede-doelensector:
Intern toezicht is cruciaal
Juist omdat externe prikkels ontbreken, is een goed functionerende Raad van Toezicht of Raad van Commissarissen essentieel voor legitimiteit, vertrouwen en maatschappelijke impact.Rolvastheid en tegenkracht
Toezichthouders moeten expliciet investeren in hun rol als kritische sparringpartner en bewaker van de missie, ook wanneer dat spanning oplevert met het bestuur.Focus op missie en impact
Governance gaat niet alleen over financiële continuïteit en naleving, maar vooral over de vraag of de organisatie daadwerkelijk haar maatschappelijke doelstelling realiseert.Samenstelling en zelfevaluatie
De auteurs onderstrepen impliciet het belang van diversiteit, deskundigheid en periodieke (zelf)evaluatie van bestuur en toezicht – thema’s die ook centraal staan in de Nederlandse governancecodes voor goede doelen.
Door: Nynke Runia, ITGD